Nguyễn Du quả là nhà tâm lý sâu sắc khi ông để Kiều thốt ra những lời nầy lúc chàng Kim bị lửa nhục tình xô đẩy cám dỗ nàng làm việc nguyệt hoa: Thấy ai to tướng, mặt nghiêm, họ tự nói người ấytính dữ dằn. Cha nói cùng mẹ những lời âu yếm, mẹ có những cử chỉ tỏ tình nồng thắm với cha: tất cả họ cho là cha hú hí hay mẹ cút hà giỡn với họ.
Rồi ai mắng mình non kinh nghiệm thì oán kẻ ấy thiên thu. Họ trộn nào khăn mũi với tập viết, hình cô nầy cậu nọ với bàn chải, đèn pin, thuốc đau bụng. Bạn thấy họ sẽ hết yêu một bạn gái khi kẻ ấy tàn sắc Tây Thi, mất giọng oanh vàng, có da mặt bị rỗ vì lên trái, hàm răng sún vì một rủi ro nào đó.
Vận mệnh của họ, của gia đình, quốc gia tùy thuộc ở họ nhiều. Thật lạ, Triết học thì bạn trai có lẽ chưa thông, nhưng họ ưa có thái độ triết gia, hiểu theo nghĩa không hay, khi thấy bao nhiêu khuyết điểm của xã hội. Tại tài lôi cuốn? Tiền lòa con mắt? Cũng có.
Đứng về mặt giáo dục hay xã giao, trước một bạn trai nếu muốn am hiểu họ, thu tâm họ, nhất định ta phải cực kỳ thận trọng. Tôi chỉ muốn bạn đề phòng ngón tay phá hoại của Sa tăn. Anh tôi có một cháu trai, 12 tuổi.
Tôi thấy một nền giáo dục đóng cửa tù gây tai hại không ít. Riêng bạn trai vì tuổi xuân là non nớt, dễ bắt chước nên khi hội họp, họ dễ bị ảnh hưởng. Cũng có những bạn trai thân thể phụ nhược ưa cảnh sống ao tù.
Hoa hường lại ở trên gai nhọn. Thiếu gì bạn trai chuyên môn trầm dưới mấy rạch có cống, ở bến chợ, coi chợ nhóm như không có ai. Ơû mỗi dân tộc, miền xứ có lối sinh hoạt khác.
Đem lý mà chọi với họ chỉ làm cho họ bất mãn thôi. Tôi lúc làm hiệu trưởng trung học, trong khi học sinh nam nữ thảo luận chung, hay nghe những câu đại khái của nam sinh: ối! Mấy chị mà làm gì! Để tụi tôi. Ngay trong lãnh vực ái tình, người ta đừng tưởng người bạn trai không biết trọng danh dự.
Họ hãnh diện khi mẹ mượn rinh một cối đá, chị nhờ bữa một ống củi. Thời đại ta có nhiều bạn trai phụ nhược lắm. Con có nhớ mẹ không? Mẹ đâu dám làm gì nặng sợ con mệt.
Ngày xưa Khuất Nguyên chán đời cho là chỉ một mình tỉnh, thiên hạ đều say, đời đục cả, một mình ông trong. Họ coi kỹ từng hột bụi, bún, phủi. Tư tưởng nầy cao siêu quá, tôi không dám xin bạn thực hành.
Đã không lo đ ào luyện ý chí thì phải chịu những hậu quả của tình yêu sai lạc. Mà các hạng sau nầy cũng may chiếm thiểu số trong giới bạn trai. Họ không đến nỗi phủ nhận lòng tốt của người trong gia đình.