Nhưng tôi cũng biết thêm rằng những câu vè tầm thường đó là tinh tuý của đức tính khôn ngoan, lịch lãm cổ truyền, từ ngàn năm trước. Ông Jonathan Swift, tác giả cuốn Gulliver phiêu lưu ký, là một người theo chủ nghĩa bị quan cực đoan chưa từng thấy trong lịch sử văn chương Anh Cát Lợi. Đứng trong bếp nhìn qua cửa sổ, bà hoan hỉ ngắm "đàn chim đú đởn hay qua, dưới những đợt tuyết trắng".
Moon, giám đốc một trường học ở Nữu Ước không cần phải mất tới hai tuần mới kiếm được cách làn vui người khác hầu diệt nỗi ưu tư của bà. Laurs, giám đốc khám đường và ông cho tôi biết rằng những trọng phạm kia lúc mới vô khám, bao giờ cũng đầy oán hận và sầu thảm. Tôi uất ức quá đến nỗi muốn bỏ việc, bỏ cả xứ sở, tự giam trong một nơi để khóc lóc và than thở.
Mà chúng tôi bị tấn công ở dưới sâu chỉ già nửa con số sau một chút. Tôi đã thấy thường quá đến nỗi không còn ngạc nhiên gì nữa. Tôi biết một ông nọ trước kia bán xà bông cho hãng Colgate cũng thường đòi được người ta chỉ trích mình.
Biết trước người bệnh sẽ nói" "Nhưng tôi không muốn gì hết", cho nên tôi tìm sẵn câu trả lời: "Ông đã không muốn làm gì thì cứ việc nghỉ". Ông càng nói, đám người phẫn nộ kia càng nguôi dần. Nếu ông ta là một ông thánh, thì chắc chắn đã chẳng lấy bà.
Các bà nội trợ lại càng phải nghỉ ngơi, tiện nhất là các bà muốn nghỉ lúc nào cũng được, tuỳ ý và có thể nằm nghỉ ngay trên sàn nhà cũng tốt. Nếu kể chuyện họ, có thể viết thành một cuốn sách được. Tôi chú ý đến anh ta và con chó anh một chút mà làm anh hoan hỉ, con chó được nâng niu mà tôi cũng được vui lòng nữa.
Nhưng chính giáo sư Housman là một người theo thuyết vô thần, một người chán đời đã có lần muốn tự tử mà cũng phải nhận rằng kẻ nào chỉ nghĩ tới mình thôi thì đời chẳng những không sung sướng, không thành công được mà kẻ đó sẽ khổ sở. Nhưng nét mặt và giọng rên rỉ kia thiệt như muốn nói "Trời ơi! Nếu ông thấu được nỗi đau đớn của tôi!". Trong kỹ nghệ, những người bệnh thần kinh cũng do những nguyên nhân ấy.
Nghe âm thanh dịu dang của bản đàn và bụng lại đói - vì từ sáng chưa ăn gì - tôi thiu thiu ngủ, giữa lúc tinh thần và thể chất đều mệt mỏi. Có lần, một ông phó giám đốc bắt tôi đánh lại một bức thư dài, nhưng tôi không tuân lệnh. Bài Tựa này, cụ Nguyễn Hiến Lê viết từ năm 1951, lúc cụ dạy học ở Long Xuyên.
Tôi ngẫng đầu, mạnh dạn đi xin một chân bán điện cụ. Sau khi đọc nó kỹ lưỡng rồi, mỗi tháng bạn lại phải bỏ ra vài giờ để coi lại. Ông theo lớp giảng của tôi.
Vậy đừng tàn phá nó bằng cách chuốc lấy lo phiền". Ngày nay, danh của trường này lan truyền khắp trong nước, và những việc tôi kể đã xảy ra trong thời kỳ hỗn loạn của trận thế giới chiến tranh thứ nhất. Bà diễn thuyết trong các hội phụ nữ ở khắp nước Mỹ, khuyên những ông bảo hiểm nhân mạng nên để cho vợ lãnh mỗi tháng một số tiền bao nhiêu đó, chứ đừng để cho lãnh hết một lần.
Đó là chuyện 5 năm trước. Tôi uất ức quá đến nỗi muốn bỏ việc, bỏ cả xứ sở, tự giam trong một nơi để khóc lóc và than thở. Khi ta tự tin, tiến theo con đường đẹp đẽ tự vạch ra và gắng sức sống theo đời sống đã phác hoạ trong đầu, thì ta có thể thành công một cách rất không ngờ".