Tôi cũng không đề xuất rằng mỗi khi bạn tư duy, bạn nên sử dụng một chiếc mũ này hay mũ khác. Đó có thể là một sự lựa chọn có sẵn hoặc sự lựa chọn mới. Liệu chúng ta cảm nhận thế nào về lối tư duy trong cuộc họp này?
Một nghiên cứu viên làm việc tại phòng thí nghiệm hàng đầu của tập đoàn IBM đã nói với tôi rằng phương thức tư duy 6C đã rút ngắn được ¾ thời gian của những buổi thảo luận. Lối tư duy phê phán và lối tư duy chiếc mũ đen liên quan trực tiếp tới việc nhìn nhận một đề xuất xem nó phù hợp với những gì chúng ta đã biết. Mọi người hãy sử dụng chiếc mũ vàng để thảo luận và sau đó nói cho tôi biét tính khả thi của ý tưởng đó.
Một trong những yếu điểm của sự sáng tạo là sự “bội thu” những ý tưởng. Chúng ta nên có sự ép buộc để gọt dũa ý tưởng. Khía cạnh này cũng khiến chúng ta hiểu lầm bởi vì từ «mới mẻ» cũng được hiểu theo 2 cách.
Liệu một người khi sử dụng chiếc mũ vàng tư duy để đưa ra đánh giá về một ý tưởng có cần nêu ra những lý do cho sự lạc quan của anh ta? Mũ trắng dựa vào số liệu thực tế để xem xét sự việc. … Chiếc mũ xanh của tôi chỉ ra rằng chúng ta nên xác định điểm này như một vấn đề mấu chốt, sau đó chúng ta nên giải quyết vấn đề đó có thể bây giờ hoặc sau đó.
Chiếc mũ đen đồng nghĩa với việc hãy cẩn trọng chỉ ra những khó khăn tiềm tàng của sự việc để tìm cách chuyển hướng sang chiếc mũ vàng (cân nhắc đến lợi ích, giá trị và những mặt tích cực). Tuỳ thuộc vào mục đích cuộc họp, chúng ta quyết định chiếc mũ nào sẽ được sử dụng sau chiếc mũ xanh. Anh phải nói cho chúng tôi biết tại sao ý tưởng đó không phù hợp.
Lúc này chiếc mũ xanh lá cây sẽ được xướng tên để tổ chức những đề xuất có thể, nhờ đó chúng ta sẽ có một danh sách thông thường. Bạn có thể kết hợp sử dụng lần lượt những chiếc mũ nhất định. Và chúng ta có thể thay đổi điều này.
Lối tư duy chiếc mũ vàng cũng là cách tư duy để biểu lộ ước mơ và khả năng nhìn nhận vấn đề. Cũng có giả thuyết, cho rằng lối tư duy phù hợp chính là lời tư duy chứa đựng những kinh nghiệm trước đây và khuôn khổ hiện tại và theo cách này kết quả sẽ được đúc rút và được hoàn thiện bởi sự phê phán. Chẳng hạn như trong ví dụ thứ hai, sự quan ngại của mọi người về mối nguy hiểm của bệnh viêm não do tiêm chủng lớn hơn ngàn lần so với con số những ca nguy hiểm thống kê được.
Bộ não chúng ta cũng hoạt động tương tự như vậy để nhận biết sự việc và giải quyết sự việc có hiệu quả. Nhưng chỉ vì tư duy hiện thời của chúng ta chưa dành chỗ cho sự khích động cho nên chúng ta chưa biết đến chúng. Một con linh dương châu Phi khi nghe thấy tiếng động, ngay lập tức hệ thần kinh trung ương của nó nhận biết được những hiểm hoạ đang rình rập.
Có cũng có thể là phạm vi nhạy cảm với ý tưởng mới được thiết lập (vùng mà một khái niệm mới có thế đem lại những sự khác biệt lớn). Thật sai lầm khi chúng ta cho rằng sự tiến bộ được nảy sinh dựa trên sự phân tích thông tin và sự suy luận lôgíc. Chúng ta có thể cố gắng phân tích những lý do khởi nguồn của những phán đoán trực giác, nhưng dường nhừ chúng ta không bao giờ làm được diều này.
Liệu có ai đã thẳng thắn bộc lộ những xúc cảm ghen tị như thế. Chiếc mũ đen chính là công cụ thích hợp để biểu đạt lối tư duy cẩn trọng. Trong cuốn sách này, tôi quan tâm tới cách thiết lập bản đồ tư duy, trong đó trước hết chúng ta phải thám hiểm địa hình và đánh dấu chúng.